Δικηγορία και Δικαιοσύνη: Το μέλλον κτίζεται τώρα

(δημοσιεύτηκε 16.10.2011 στο www.juria.gr εδώ) 

Σε μια εποχή με έντονο το αίσθημα της επαγγελματικής και οικονομικής υπαρξιακής ανασφάλειας, η ενασχόληση με τις δομές και λειτουργίες τις δικαιοσύνης, τις διαδικασίες και υποδομές της μπορεί και να συγκρούεται με την συνδικαλιστική μαχητικότητα του δικηγορικού σώματος στην τρέχουσα επικαιρότητα. Ιδίως δε, σε μια εποχή που το δικηγορικό σώμα και το πλαίσιο λειτουργίας του βάλλεται στο όνομα της όποιας αμφίβολης και αποσπασματικής “φιλελεύθερης” καινοτομίας, καλλιεργείται περισσότερο η ετοιμότητα προς διατήρηση των κεκτημένων, το αίσθημα της απειλής έναντι της αλλαγής και εμφανίζεται στο προσκήνιο η αντιπαράθεση με τις συντεταγμένες εξουσίες, με αποκορύφωμα τη δημόσια σύγκρουση του προέδρου του ΔΣΑ με τον εκπρόσωπο της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων. Η τελευταία αφορμή γνωστή: η σχεδιαζόμενη πρόθεση της κυβέρνησης να επεκτείνει τη δικαιοδοσία των συμβολαιογράφων και στην έκδοση συναινετικών διαζυγίων, διαταγών πληρωμής και στην συναινετική προσημείωση ακινήτων ερέθισε τον ήδη αναστατωμένο από τις μεταμνημονιακές ανακατατάξεις δικηγορικό κόσμο.

Δικαίως; Το ερμηνευτικό κλειδί για το αν η τρέχουσα αποχή από τα καθήκοντά μας ήταν απόφαση ορθή είναι η απάντηση στην εξής ερώτηση: “με τις εξαγγελίες αυτές μεταφέρεται δικηγορική ή δικαστική ύλη στους συμβολαιογράφους;”. Προσωπικά δεν πιστεύω ότι οιοσδήποτε συμβολαιογράφος θα αναλώσει το χρόνο του σε προετοιμασία φακέλων προσημειώσεων και διαταγών πληρωμής, αλλά η προεργασία όπως και σήμερα θα γίνεται από τους πληρεξουσίους δικηγόρους. Και ναι, η διασφάλιση της δικηγορικής παράστασης (της αναγκαίας και από τα πράγματα και άρα αυτονόητης για κάθε σώφρονα πολίτη) ενώπιον του συμβολαιογράφου είναι μια θεμιτή και ρεαλιστική διεκδίκηση, αφού παρά το φαινόμενο συγκέντρωσης της σχετικής δικηγορικής τραπεζικής ύλης σε “λίγα χέρια”, εξυπηρετείται και η αποφόρτιση της δικαιοσύνης και τα κλαδικά μας συμφέροντα.

 Αναλόγως μπορεί να ρυθμιστεί και η έκδοση του συναινετικού διαζυγίου. Γιατί όμως, η σχετική διαδικασία να μη δύναται να γίνεται από τους συναινούντες συζύγους χωρίς νομικούς συμπαραστάτες; Και μάλιστα, όχι αμείβοντας, αντί τους πληρεξουσίους δικηγόρους τους, τον συμβολαιογράφο τους, αλλά υποβάλλοντας μια κοινή αίτηση ενώπιον του αρμοδίου ληξιάρχου. Η ανάκτηση του κύρους του δικηγορικού κλάδου περνάει από μια σχέση ειλικρίνειας με την κοινωνία, η οποία πρέπει να τον αντιλαμβάνεται ως αξιοπρεπώς αμειβόμενο για την ποιότητα των υπηρεσιών που παράγει επαγγελματία και όχι ως ο διεκδικητή “δικηγοροσήμου” σε κάθε έκφανση της κοινωνικής και οικονομικής ζωής.

Αν πρέπει, ως κλάδος και ατομικά, να ψέξουμε την πολιτική ηγεσία της δικαιοσύνης, είναι γιατί, χωρίς τη βάσανο της μελέτης, αναμασά ακαίρως σποραδικές ερασιτεχνικές θέσεις ενός κύκλου δημοσιογραφούντων και πολιτικολογούντων, συναδέλφων ή μη, που νιώθουν ότι βρήκαν την ευκαιρία να προωθήσουν τις ιδεοληπτικές και ανεπεξέργαστες θέσεις τους μέσω των επαφών τους με την τρόικα. Και απέναντι σε αυτήν την αναπτυσσόμενη τάση να προβάλλουμε με τρόπο δυναμικό ένα καλοδουλεμένο και ολοκληρωμένο σχέδιο για τη λειτουργία της δικαιοσύνης και του δικηγορικού επαγγέλματος, πριν προλάβουν να το κάνουν τρίτοι.

Δυστυχώς, όμως, ο δικηγορικός συνδικαλισμός ακολουθεί τον μαρασμό της διεκδικητικής δυναμικής της κοινωνίας: εγκλωβίζεται στα χαρακώματα για την αμυντική διατήρηση κεκτημένων θέσεων, προβάλλοντας ένσταση συνταγματικότητας σε κάθε διατυπούμενη πρόταση, χωρίς να αντεπιτίθεται με ένα οργανωμένο πλαίσιο διεκδικήσεων και θεσμικών τομών.

Η ώρα που κτίζεται το μέλλον είναι τώρα. Ας μην είμαστε απόντες.

Παρατηρήσεις στο σχέδιο πδ για τη διαφήμιση των δικηγόρων

(δημοσιεύτηκε 26.7.2011 στο www.juria.gr εδώ)

Όπως ανακοινώθηκε από το ΔΣΑ Το ΔΣ του ΔΣΑ συγκρότησε επιτροπή, προκειμένου να επεξεργασθεί κείμενο σχεδίου του ΠΔ που προβλέπεται στο άρθρο 25 του Νόμου 3844/2010, με το οποίο καταργούνται όλες οι απαγορεύσεις που υπάρχουν σχετικά με τη διαφήμιση των ελευθέρων επαγγελματιών. Το κείμενο αυτό έχει ήδη δημοσιευθεί προς διαβούλευση στο www.dsanet.gr και όταν οριστικοποιηθεί και εγκριθεί από το ΔΣ, θα προταθεί στον κ. Υπουργό Δικαιοσύνης. Οι παρακάτω παρατηρήσεις μου στάλθηκαν ήδη στο proedros@dsa.gr

Λέγεται ότι η δικηγορία δεν είναι επάγγελμα αλλά λειτούργημα. Η δικηγορία όμως είναι πρωτίστως επάγγελμα και ο μέσος δικηγόρος ένας επιχειρηματίας που αγωνίζεται σκληρά για τη διατήρηση και διεύρυνση του πελατολογίου του σε μια αγορά προ πολλού κορεσμένη. Σε αυτές τις συνθήκες, το επιτρεπτό της διαφήμισης είναι πλέον conditio sine qua non της επαγγελματικής δραστηριότητάς μας. 

Ο κώδικας δεοντολογίας της CCBE δε φαίνεται να γνωρίζει περιορισμούς στην προβολή του δικηγόρου. Παρ’ όλα αυτά, ο κίνδυνος χυδαίας εμπορευματοποίησης των δικηγορικών υπηρεσιών και υποβάθμισης του ήδη τρωμένου κύρους του δικηγόρου, επιβάλλει τη θέσπιση κανόνων και περιορισμών στη διαφήμισή μας. Υπαίθριες διαφημίσεις με σύνθημα «Δεν είναι αργά να ζήσεις τη ζωή σου – πάρε διαζύγιο» ή τηλεοπτικά μηνύματα τύπου «Είχες ατύχημα; Κάλεσέ μας γρήγορα γιατί τρέχει παραγραφή» που έχουμε δει σε άλλες χώρες πρέπει να αποφευχθούν.

Όμως, οι περιορισμοί και οι απαγορεύσεις που θα προβλεφθούν θα πρέπει να είναι η εξαίρεση και όχι ο κανόνας και να συνάδουν με το πνεύμα της παραγράφου 2 του άρθρου 25 ν. 3844/2010, η οποία ορίζει τα κριτήρια με βάση τα οποία είναι θεμιτοί οι τυχόν περιορισμοί. Έτσι, η εν λόγω διάταξη ορίζει ότι η επαγγελματική διαφήμιση θα πρέπει να τηρεί τους επαγγελματικούς κανόνες που συνάδουν με το κοινοτικό δίκαιο και ιδιαίτερα αυτούς οι οποίοι είναι συναφείς με την ανεξαρτησία, την αξιοπρέπεια και την ακεραιότητα του επαγγέλματος, καθώς και το επαγγελματικό απόρρητο, κατά τρόπο συνάδοντα με τις ιδιαιτερότητες κάθε επαγγέλματος. Ρητά ορίζεται ότι οι επαγγελματικοί κανόνες για τη διαφήμιση δεν πρέπει να δημιουργούν διακρίσεις, οφείλουν να δικαιολογούνται αντικειμενικά από επιτακτικό λόγο δημοσίου συμφέροντος και να είναι αναλογικοί.

Η αίσθηση, όμως, που δημιουργείται διαβάζοντας το υπό διαβούλευση σχέδιο είναι ότι εκκινεί από την απαγόρευση διαφήμισης, επιτρέποντάς την κατ’ εξαίρεση και όχι το αντίστροφο. Χαρακτηριστικό είναι το άρθρο 2 του σχεδίου:

«Άρθρο 2

Ειδικότερα επιτρέπεται:

(α) η δημοσίευση και κυκλοφορία επαγγελματικών καρτών με στοιχεία επικοινωνίας και αναφορά είτε σε επιστημονική ειδίκευση, ως ορίζεται ανωτέρω, είτε σε τομέα δραστηριότητας, εφόσον τα στοιχεία είναι ακριβή.

(β) η καταχώριση αγγελίας σε τηλεφωνικούς ή άλλους καταλόγους επικοινωνίας, σε τοπικά, εθνικά ή διεθνή ευρετήρια δικηγόρων ή άλλα ευρετήρια που εκδίδονται στον τομέα των υπηρεσιών, έντυπα ή ηλεκτρονικά.

(γ) η δημιουργία και παρουσίαση επαγγελματικής ιστοσελίδας στο διαδίκτυο με το κατά τα ως άνω επιτρεπόμενο περιεχόμενο.»

Προβλέπει δηλαδή το ως άνω άρθρο ότι μπορούμε να τυπώνουμε επαγγελματικές κάρτες, να καταχωρούμαστε σε καταλόγους (directories) και να αναρτούμε την επαγγελματική μας κάρτα στο διαδίκτυο. Πρόκειται πραγματικά για ένα minimum επικοινωνίας το οποίο δεν προσθέτει τίποτα στη επικοινωνία του δικηγόρου όπως υπήρχε και πριν την νομοθετική άρση της απαγόρευσης διαφήμισης.

Ειδικότερα, η πρόβλεψη ότι η επαγγελματική ιστοσελίδα μπορεί να περιλαμβάνει τα στοιχεία επικοινωνίας και αναφορά σε επιστημονική ειδίκευση ή σε τομέα δραστηριότητας παραγνωρίζει την επικοινωνιακή δύναμη του διαδικτύου και τη σημασία μιας επαγγελματικής ιστοσελίδας για την διεύρυνση της πελατείας του δικηγόρου. Όσοι τυγχάνουν να χειρίζονται υποθέσεις εντολέων με κατοικία ή έδρα στο εξωτερικό, γνωρίζουν ότι κάθε τέτοιος υποψήφιος πελάτης στην επαγγελματική ιστοσελίδα του δικηγόρου επαφίεται για να σχηματίσει άποψη για την εμπειρία και ποιότητα των υπηρεσιών που αυτός προσφέρει. Και δεν είναι μόνο η αναφορά του τομέα εξειδίκευσης· είναι η όλη παρουσίαση της ιστοσελίδας, το πλούσιο περιεχόμενό της και η αισθητική της κατασκευής της που αποτελεί προϋπόθεση ανάθεσης της εντολής. Η σημασία της επαγγελματικής ιστοσελίδας ενισχύεται και ως προς τους Έλληνες πελάτες, καθώς όλο και περισσότεροι αναζητούν πληροφορίες για δικηγόρους στο διαδίκτυο. 

Έτσι, μια επαγγελματική ιστοσελίδα, πέρα από τα αναφερόμενα στο σχέδιο στοιχεία, θα πρέπει να μπορεί π.χ. να περιλαμβάνει: βιογραφικό του δικηγόρου και αν πρόκειται για πολυπρόσωπο σχήμα των δικηγόρων και των συνεργατών τους, συνοδευόμενα από φωτογραφίες τους, κείμενα με επικοινωνιακό χαρακτήρα (π.χ. για τη «φιλοσοφία» και ιστορία του δικηγορικού γραφείου), στοιχεία «εταιρικής ταυτότητας» όπως λογότυπο, πληροφοριακό υλικό για συγκεκριμένα νομικά ζητήματα και FAQs (συχνές ερωτήσεις και απαντήσεις), σχέδια εξουσιοδοτήσεων για την ανάθεση υπόθεσης.

Ορθότερο, λοιπόν, θα ήταν το σχέδιο πδ να μην απαριθμεί τις μορφές διαφήμισης και τα στοιχεία που μπορούν να αποτελέσουν περιεχόμενο της διαφημιστικής επικοινωνίας και να κρίνεται το περιεχόμενό της με βάσει τις γενικές αρχές που θέτει το ίδιο το σχέδιο για τη διαφήμιση: να γίνεται με τρόπο που να συνάδει με το κύρος και την αξιοπρέπεια του δικηγορικού λειτουργήματος (αρ. 1 παρ. 1), να είναι θεμιτή (αρ. 3 περ. α’), να είναι ακριβής, αληθής και μη παραπλανητική (αρ. 3 περ. β’). Θα ήταν αθέμιτο για παράδειγμα ένας δικηγόρος να λειτουργεί ένα ιστολόγιο (blog) στο οποίο θα αναρτούσε κείμενα σχετικά με το αντικείμενο εξειδίκευσης ή ενασχόλησής του;  Θα πρότεινα επίσης την απάλειψη του άρθρου 5 του σχεδίου που προβλέπει υποχρέωση γνωστοποίησης των επαγγελματικών ιστοσελίδων στους δικηγορικούς συλλόγους, καθώς εκκινεί από μια επιφυλακτικότητα και δυσπιστία έναντι των ιστοσελίδων και δημιουργεί περιττό όγκο εργασίας στους δικηγορικούς συλλόγους.  Ο κατασταλτικός έλεγχος σίγουρα αρκεί. 

Οι άκρως περιοριστικές επιτρεπόμενες μέθοδοι διαφήμισης στο υπό διαβούλευση σχέδιο συνοδεύονται και από ρητές απαγορεύσεις. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 3 του σχεδίου απαγορεύεται η αναφορά σε αριθμό υποθέσεων ή ποσοστά επιτυχίας του δικηγόρου σε δικαστηριακές ή άλλες υποθέσεις (αρ. 3 περ. γ’) και σε ονόματα πελατών ακόμα και με την συγκατάθεση τους (αρ. 3 περ. ε’) Οι απαγορεύσεις αυτές δεν φαίνονται δικαιολογημένες, αφού αναμφισβήτητα αφορούν πληροφορίες κρίσιμες για την παροχή θεμιτού ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος στο διαφημιζόμενο δικηγόρο. Ποιός καλύτερος τρόπος προβολής υπάρχει από το να κάνει γνωστή τη μέχρι σήμερα δραστηριότητά του; 

Σχετικά με την προτεινόμενη απαγόρευση αναφοράς σε προηγούμενη ιδιότητα του δικηγόρου (αρ. 3 περ. η’), αυτή θα ήταν δικαιολογημένη αν η προηγούμενη ιδιότητα ήταν άσχετη με δικηγορικές ή νομικές υπηρεσίες. Έτσι για παράδειγμα, ορθώς θα πρέπει να θεωρείται αντιδεοντολογική η αναφορά δικηγόρου σε ιδιότητα πρώην υφυπουργού ή νομάρχη. Για ποιό λόγο όμως δικηγόρος που θέλει να διαφημίσει την εξειδίκευσή του στο ναυτικό δίκαιο να μη δύναται να αναφέρει ότι υπήρξε νομικός σύμβουλος ναυτιλιακής εταιρίας; Η αναφορά σε προηγούμενη ιδιότητα θα πρέπει να δικαιολογείται όταν συνυφαίνεται και σκοπό έχει να προβάλει την επιστημονική εξειδίκευση και κατάρτιση του δικηγόρου. Μια τέτοια διάκριση στο κείμενο του σχεδίου θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμη. 

Τέλος, η απαγόρευση αποστολής ομαδικών επιστολών και κάθε είδους εντύπου (άρθρο 3 περ. στ’) είναι πράγματι ένα ζήτημα ευαίσθητο, καθώς εύκολα μπορεί να εκπέσει στην κατηγορία του προεκλογικού φυλλαδίου. Ο αποκλεισμός τους όμως περιορίζει υπέρμετρα τη διαφήμιση του δικηγόρου, καθώς αποτελεί ένα μέσο αποτελεσματικό για να δηλώσει την παρουσία του και την εξειδίκευσή του και να λειτουργήσει ως αφορμή για μια διερευνητική επαφή μεταξύ δικηγόρου και εν δυνάμει πελάτη.  Η υπονοούμενη παραδοχή ότι οι εν δυνάμει πελάτες του δικηγόρου πρέπει να προέρχονται μόνο από τον κοινωνικό του κύκλο έρχεται σε αντίθεση με τη βασική λειτουργία της διαφήμισης που είναι η προσέγγιση υποψηφίων πελατών στους οποίους δεν έχει πρόσβαση με άλλο τρόπο.  Ορθότερο θα ήταν να διευκρινιστεί ότι ο όρος «ομαδική επιστολή» δεν καταλαμβάνει επιστολές προς περιορισμένο αριθμό αποδεκτών, με κριτήριο την εξειδίκευση του δικηγόρου. Έτσι π.χ. δεν θα πρέπει να αποκλειστεί η δυνατότητα δικηγόρου εξειδικευμένου στο μεταφορικό δίκαιο να αποστείλει διαφημιστικές επιστολές προς μεταφορικές εταιρίες. 

Με βάση τα ανωτέρω, θα πρότεινα να επανεξεταστεί το υπό διαβούλευση σχέδιο υπό το πρίσμα της παραγράφου 2 του ν. 3844/2010, ώστε να γίνει πιο «φιλικό» στη διαφήμιση του δικηγόρου, αλλά και να αποφευχθεί ο κίνδυνος απόρριψής του από τον κ. Υπουργό Δικαιοσύνης.

Η οδύσσεια ενός ψηφοφόρου ΔΣΑ

(δημοσιεύτηκε 7.3.2011 στο www.juria.gr εδώ) 

Ο όρος «προεκλογική δραστηριότητα» είναι μάλλον ευφημισμός για αυτό που κάθε χρόνο ζούμε τις ημέρες των δικηγορικών εκλογών: αφίσες κρεμασμένες στο σχοινί, φυλλάδια και κάρτες υποψηφίων∙ αλλά και τους ίδιους τους υποψηφίους να στέκονται παρατεταγμένοι στην είσοδο του Συλλόγου και να σε χαιρετάνε με τη σειρά και να νιώθεις ότι είσαι ο Ρόκυ Μπαλμπόα και πηγαίνεις προς το ρινγκ (αριστερά: δικηγόρος ψηφοφόρος χαιρετά δικηγόρους υποψηφίους στην είσοδο του ΔΣΑ). Μέχρι που αντιλαμβάνεσαι ότι έτσι φορτωμένος με φυλλάδια, βιβλία και cd που είσαι, έχεις χάσει τα μισά ψηφοδέλτια στο δρόμο γιατί στο επισημαίνει (ποιός άλλος;) ένας υποψήφιος σύμβουλος!

Και θα ήταν ακόμα πιο αστείο να το λέμε και να γελάμε αν δεν υπήρχε σαφής διάταξη στον Κώδικα περί Δικηγόρων: «Απαγορεύεται κάθε προεκλογική δραστηριότητα κατά την ημέρα της εκλογής. Η παράβαση της διάταξης αυτής αποτελεί για τον παραβάτη δικηγόρο βαρύ πειθαρχικό παράπτωμα.» (άρθρο 244 παρ. 3). Αλλά και στο πειθαρχικό να παραπέμπονταν, θα δίκαζαν οι ίδιοι τον εαυτό τους, οπότε μικρό το όφελος.

Να’ μαστε καλά λοιπόν και να θυμόμαστε την ατάκα του φίλου Θόδωρου Kαραγιαννάκου στο facebook: Θα ήθελα ο επόμενος Πρόεδρος του ΔΣΑ να ήταν κάποιος που θα έφριττε με την παράταξη των υποψηφίων στις σκάλες του ΔΣΑ. Αλλά κι αυτός που διάλεξα εκεί ήταν... Πάντως, στο β’ γύρο, μέχρι να φτάσεις στον 1^ο όροφο, νιώθεις μοναξιά …

Οδηγός εμπορικών σημάτων (trademarks)

Όσα θέλετε να γνωρίζετε για τα εμπορικά σήματα. Για τα υπόλοιπα, ρωτήστε έναν ειδικό! (μπείτε στην ανάρτηση για να δείτε το κείμενο!)

Οδηγός Εμπορικών Σημάτων 2010

Συντηρητικός τοπικισμός ή δυναμικό brainstorming;

(Δημοσιεύτηκε 9.10.2010 στο www.kalamadata.gr εδώ)

Όλοι οι τοπικοί σύλλογοι των περασμένων δεκαετιών ιδρύθηκαν στη βάση της “επαφής και σύσφιγξης των κοινωνικών σχέσεων μεταξύ των μελών τους”. Τότε που το ταξίδι Αθήνα – Καλαμάτα φανταζόταν ατελείωτο και κουραστικό, συνεπώς η μετάβαση στην ιδιαίτερη πατρίδα δυσχερής και σπάνια, η νοσταλγία αναπληρωνόταν από την επιδίωξη κοινωνικής συναναστροφής με τον συντοπίτη – εσωτερικό μετανάστη. Ένας χορός, μια αρτοκλασία, ίσως μια διάλεξη και ένα τσάι αρκούσαν για να γεμίσει το ετήσιο πρόγραμμα του τοπικού συλλόγου. Είτε στην Αθήνα, είτε στην Αυστραλία, το πρόγραμμα ήταν πάνω-κάτω το ίδιο.

Προφανώς οι συνθήκες αυτές δεν υπάρχουν πλέον. Το περιπετειώδες ταξίδι του παρελθόντος είναι σήμερα μια διαδρομή 2 ½ ή 3 ωρών που γίνεται συνεχώς ευκολότερη και συντομότερη. Η γεωγραφία παύει να είναι εμπόδιο και το ταξίδι αυθημερόν δεν είναι πια μια απίστευτη ταλαιπωρία. Όσοι κατοικούμε στην Αθήνα έχουμε βρει την ισορροπία ανάμεσα στην καθημερινότητα και την επαφή με την Καλαμάτα, με συχνές μεταβάσεις και ολιγοήμερες διακοπές. Από την άλλη και η επικοινωνία με τους συντοπίτες μας στην Αθήνα δεν χρειάζεται ιδαίτερα οργανωτικά σχήματα και συλλογικά μορφώματα. Κακά τα ψέματα, η Μεσσηνία όπως άλλωστε και οι περισσότερες περιοχές της χώρας, δεν έχουν ιδιομορφίες στο βαθμό που έχουν άλλες περιοχές, όπως π.χ. η Κρήτη, ούτε υπάρχει στη δική μας περιοχή αίσθηση παραμέλησης από το αθηνοκεντρικό κράτος. Τα σημεία επαφής, λοιπόν, με έναν Καλαματιανό δεν διαφέρουν από τον τρόπο που επικοινωνείς με κάποιον από την Μυτιλήνη ή τα Γιάννενα.

Για αυτό και οι νέοι σήμερα δεν προσεγγίζουν τους τοπικούς συλλόγους· δεν τους έχουν ανάγκη. Ο κατακλυσμός εμπειριών και νέων παραστάσεων από μια αλλαγή περιβάλλοντος δε βρίσκουν σημείο επαφής με μια νοσταλγική αναφορά στον τόπο καταγωγής που μυρίζει ναφθαλίνη. Αναζητούν το καινούριο, το διαφορετικό, το ενδιαφέρον το απεριόριστο.

Σημαίνει αυτό ότι τοπικοί σύλλογοι, όπως για παράδειγμα ο Σύλλογος Μεσσηνίων Φοιτητών (www.symef.gr) που ιδρύσαμε πριν από δώδεκα χρόνια δεν έχει λόγο ύπαρξης; Η απάντησή μου δεν θα είναι αρνητική· αλλά είναι σαφές ότι απαιτείται ο επαναπροσδιορισμός των στόχων τους και του τρόπου λειτουργίας τους. Ας μην υπάρχει αμφιβολία ότι η αίσθηση όποιου προσέρχεται σε κάποιο χορό που διοργανώνεται δεν είναι άλλη από την αίσθηση ότι “πάω να δω γνωστούς”, τους περισσότερους από τους οποίους τους συναντά ούτως ή άλλως στην Αθήνα ή στην Καλαμάτα. Η επιτυχία ή μη κάθε εκδήλωσης είναι άσχετη με τον ανύπαρκτο “νόστο” ή τον χαλαρό “τοπικό δεσμό”.

Προφανώς και υπάρχει ανάγκη αναφοράς στην ιδιαίτερη πατρίδα και δήλωσης της τοπικής ταυτότητας. Ο τοπικισμός, όμως, με τους όρους του παρελθόντος έχει σταματήσει να γοητεύει και το κλίμα αυτό είναι αισθητό στους πολλούς ακόμα παρακμάζοντες τοπικούς συλλόγους. Και ο λόγος είναι ότι η εξιδανίκευση ενός στενού γεωγραφικού χώρου και η προσκόλληση σε αυτόν δημιουργεί περιορισμούς και δεν επαληθεύεται από την κοινή πείρα που θέλει μια ανοιχτή σχέση του σύγχρονου νέου με τον κόσμο. Η σχέση του Καλαματιανού και του Μεσσήνιου δεν μπορεί να προσανατολίζεται σε μια συντηρητική αναπαραγωγή τοπικών αναφορών, αλλά οφείλει να είναι μια αμφίδρομη δυναμική σχέση από την οποία ωφελημένος θα είναι πρωτίστως ο τόπος μας από τον πλούτο των εμπεριών και τις δεξιότητες που οι νέοι αποκτούν φεύγοντας. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι πώς θα φέρουμε την Καλαμάτα στην Αθήνα, αλλά πώς θα φέρουμε τον πλούτο των γνώσεων και εμπεριών που έχουμε αποκτήσει στη Μεσσηνία, ώστε να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα του σήμερα και να απαντηθούν οι προκλήσεις του αύριο. Μπορούμε να επιλέξουμε, λοιπόν: συντηρητικός τοπικισμός ή δυναμικό brainstorming;

Αναιδείς σκέψεις για το ρουσφέτι ΙΙ: Το τρίγωνο και ο κύκλος

(Δημοσιεύτηκε 28.9.2010 στο www.kalamadata.gr εδώ)

Αν ρωτήσουμε το “μέσο” πολίτη σε ποιο βαθμό η ρουσφετολογική πρακτική αποτελεί κρίσιμη μεταβλητή για τα εκλογικά αποτελέσματα και για να είμαι πιο συγκεκριμένος, για το ποιο κόμμα θα υπερισχύσει εκλογικά, είμαι απολύτως σίγουρος ότι η αυθόρμητη απάντηση θα ήταν ενθουσιωδώς υπερθετική: “θα ψηφίσω αυτόν που θα διορίσει το παιδί μου”, ακούμε δεξιά-αριστερά του πολιτικού άξονα και έτσι θεωρούμε και εμείς δεδομένο ότι αυτό θέλει ο λαός, αυτό κάνουν και οι πολιτικοί και με αυτόν τον τρόπο εκλέγονται οι κυβερνήσεις.

Προσπάθησα αναιδώς να το αμφισβητήσω. Σκέφτηκα ότι με βάση τα δικά μου εμπειρικά δεδομένα, ο ψηφοφόρος αναζητά το ρουσφέτι ή πιο κομψά “υποβάλλει το αίτημά του”, πρωτίστως σε πολιτευτές που ανήκουν στο δικό του πολιτικό χώρο, στο κόμμα που έχει συνηθίσει σταθερά και απαρέγκλιτα να ψηφίζει. Ο ψηφοφόρος, απευθύνεται στον πολιτευτή του κόμματος που έχει προεπιλέξει, τον “δικό του άνθρωπο”, με τον οποίο νιώθει άνετα και οικεία και σκέφτεται ότι ήρθε και η ώρα να του ανταποδώσει το καλό που του έχει κάνει με το να του χαρίζει την ψήφο του.

Αντιθέτως, ο πολιτευτής του αντιπάλου κόμματος, είναι ξένος και απόμακρος, έχει τους δικούς του ανθρώπους που έχουν προτεραιότητα και οποιαδήποτε προσέγγισή του έχει να υπερκεράσει και το ψυχικό χάσμα των συναισθημάτων ενοχής που νιώθει ακόμα και ο αμνός που αποδρά από το ποιμνιοστάσιο. Αν τα παραπάνω είναι έστω και κατά το ήμισυ αληθή και τέτοιες μετακινήσεις μάλλον λιγοστές, τότε μπορούμε ήδη από τώρα να πούμε ότι καταρχήν, ο μηχανισμός του ρουσφετιού δεν έχει τη δύναμη να μεταβάλλει την εκλογική συμπεριφορά ουσιώδους τμήματος των ψηφοφόρων.

Το ερώτημα όμως επικρέμαται αμείλικτο: Για ποιο λόγο συντηρείται ο ρουσφετολογικός μηχανισμός;

Το ρουσφέτι συντηρείται από το πολιτικό σύστημα γιατί εξακολουθεί να είναι η πιο κρίσιμη μεταβλητή στον ανταγωνισμό μεταξύ υποψηφίων βουλευτών του ιδίου κόμματος. Οι έδρες που αντιστοιχούν σε κάθε κόμμα σε κάθε εκλογική περιφέρεια (π.χ. Μεσσηνία, καλή ώρα) είναι συγκεκριμένες ή σχετικώς εύκολα προβλέψιμες. Ο αριθμός των υποψηφίων είναι πάντα μεγαλύτερος από τον αριθμό των εδρών και συνεπώς: όποιος προσφέρει περισσότερα στο ατομικό συμφέρον του ψηφοφόρου έχει και τις περισσότερες ελπίδες να προσμετρήσει την ψήφο του στο σακούλι του. Πρόκειται για ανταγωνισμό υποψηφίων με παρόμοια πολιτικά και ιδεολογικά χαρακτηριστικά και κομματική τοποθέτηση με λεία της ψήφους πολιτών της ιδίας κομματικής τοποθέτησης.

Ο ρουσφετολογικός ανταγωνισμός λειτουργεί όμως και σε ένα άλλο επίπεδο. Οφέλη επιδιώκουν και πρόσωπα, τα οποία λόγω του ότι κατέχουν κάποια δημόσια θέση ή γενικότερα έχουν αυξημένη κοινωνική επιρροή, αποκτούν ρόλο μεσάζοντα ανάμεσα στους πολιτευτές και τους πολίτες και με αυτό τον τρόπο αυτοαναγορεύονται σε de facto παράγοντες κάθε εκλογικής διαδικασίας. Τα πρόσωπα αυτά είναι οι γνωστοί “κομματάρχες” και ανάλογα πόσα αιτήματα θα διεκπεραιώσουν επιτυχώς, τόσο ισχυρότερη θα είναι η επιρροή τους στο εκλογικό σώμα και τόσο θα διαγκωνίζονται οι πολιτευτές για την εύνοιά τους.

Αν, όμως, ο ρουσφετολογικός μηχανισμός συντηρείται από τους πολιτευτές-βουλευτές και τους τοπικούς κομματάρχες τους, θα μπορούσε ένας πρωθυπουργός, μια κυβέρνηση, με ισχυρή πολιτική βούληση να τον καταπολεμήσει επαρκώς;

Καταρχήν το ρουσφέτι είναι το διαχρονικό αντίδοτο στα προβλήματα και τις αδυναμίες του κρατικού μηχανισμού και της στρεβλής οικονομικής ελλαδικής ανάπτυξης. Για παράδειγμα, αφού το δημόσιο έχει αναποτελεσματικές διαδικασίες εξυπηρέτησης του πολίτη, χρειάζεται η διαμεσολάβηση του βουλευτή αφού η εργασιακή επισφάλεια και οι εξευτελιστικοί μισθοί καταδυναστεύουν τον πολίτη, η προσκόλληση στο δημόσιο είναι όνειρο ζωής. Υπάρχει ανάγκη, λοιπόν, για ρουσφέτι; Υπάρχει, δίχως άλλο και η καταπολέμησή του περνάει αποκλειστικά από τον εκσυγχρονισμό, την ανασύνταξη ή όπως αλλιώς θέλει να το πει καθένας, του κράτους και της οικονομίας.

Όμως, το καίριο ερώτημα, δεν είναι αν μπορεί η εξουσία να καταπολεμήσει τους ρουσφετολογικούς μηχανισμούς το καίριο ερώτημα είναι αν θέλει. Η συντήρηση του τριγώνου ψηφοφόρος – κομματάρχης – πολιτευτής/βουλευτής είναι αναπόσπαστο μέρος της διατήρησης της επιρροής των κομμάτων στην κοινωνία και της εναλλαγής τους στην εξουσία. Μέσω της αναπαραγωγής του προβλήματος, κάθε κόμμα, τη στιγμή που θέλει, μπορεί να κινητοποιήσει και να επηρεάσει αποφασιστικά τους ευνοημένους από τους φορείς του πολίτες, μέχρι και να στήσει έναν δραστήριο προεκλογικό μηχανισμό. Στο πρόσωπο των ευνοημένων ψηφοφόρων, οι κομματικοί σχηματισμοί δεν βλέπουν ψηφοφόρους βλέπουν σιδηρόφρακτους στρατούς. Αν, μάλιστα, η εξυπηρέτησή τους είναι υπό κάποια αίρεση, π.χ. συμβασιούχοι, και ομήρους. Το ρουσφέτι συντηρείται με τις ευλογίες όλων, γιατί εν τέλει εγκλωβίζει τους ψηφοφόρους στο δίχτυ της ανάγκης του πολιτευτή και του κόμματος.

Και έτσι κλείνει ο κύκλος.

Αναιδείς σκέψεις για το ρουσφέτι: Το συλλογικό φαντασιακό

(Δημοσιεύτηκε 26.9.2010 στο www.kalamadata.gr εδώ)

Μεγάλο ενδιαφέρον έχει ο τρόπος λειτουργίας του ρουσφετολογικού μηχανισμού και το πεδίο δράσης του. Το αίτημα που αγαπήσαμε όλοι (για τις ανάγκες του κειμένου αυτού δεν εξαιρώ ούτε τον εαυτό μου, γιατί και το αντίθετο να ισχυριστώ δε θα με πιστέψει κανένας), να υπηρετήσουμε τη στρατιωτική μας θητεία σε ένα από τα ευγενή σώματα των ενόπλων δυνάμεων και μάλιστα υπό τις καλύτερες των συνθηκών, είναι ακόμα από τα πλέον συνήθη. Συνηθίσαμε και τα stage, τα επιδοτούμενα προγράμματα, τις μεταθέσεις, αποσπάσεις, μετατάξεις. Αλλά και τις “ευγενείς” μεσολαβήσεις, αιτήματα σημαντικών οικονομικών και άλλων παραγόντων για επίλυση κάποιας διαφοράς τους με τη διοίκηση σε σχέση με την λειτουργία της επιχείρησής τους. Περιορίζομαι σε συνήθης και “ανώδυνες” διαμεσολαβήσεις, γιατί το ... βαρύ ποινικό είναι για ξεχωριστό άρθρο.

Το διαμάντι του “στεμματος” όμως είναι ο διορισμός. Και αν μικροεξυπηρετήσεις και τακτοποιήσεις φαντάρων φαντάζουν λίγο αδύναμες να σφυρηλατήσουν μακροχρόνιες και ισχυρές σχέσεις μεταξύ του πολιτικού κόσμου και του πολίτη, ο διορισμός το μπορεί. Εδώ δημιουργείται, όμως, μια απορία. Κάθε πολιτευτής τάζει διορισμούς σε εκατοντάδες ψηφοφόρους και τους γόνους τους. Τόσο ο ίδιος όσο και οι ψηφοφόροι του γνωρίζουν εκ των προτέρων και διαπιστώνουν εκ των υστέρων ότι είναι αδύνατον να εκπληρώσει αυτό που υποσχέθηκε στον καθένα. Ενώ θα περίμενε κανείς στις επόμενες εκλογές να “μαυριστεί”, αυτός επανεκλέγεται και με αυξημένη δύναμη. Γιατί;

Το ρουσφέτι δεν λειτουργεί σε αυστηρά διαπροσωπικό επίπεδο, δεν αφορά μόνο τον ψηφοφόρο που συναλλάσσεται. Το ρουσφέτι έχει πολλαπλασιαστική επιρροή στο συλλογικό φαντασιακό των ψηφοφόρων: Η είδηση και μόνο ότι έστω και ένας, δύο ή τρεις “τακτοποιήθηκαν” από τον βουλευτή τους, αρκεί να αναπτερώσει το ηθικό των ψηφοφόρων και να τους ενισχύσει τη βεβαιότητα ότι ο δικός του άνθρωπος μπορεί να βοηθήσει και τους υπόλοιπους χίλιους δέκα τρεις: “Τώρα διόρισε αυτούς, αύριο θα είναι η δική μου σειρά”. 

Πλεονέκτημα και προσόν μεγάλο του πολιτευτή είναι να ασκεί την ιατρική επιστήμη. Επειδή στην ανάγκη τον πιάνεις τον άλλον και το ΕΣΥ έχει τις γνωστές του αδυναμίες, η εξασφάλιση με ένα τηλεφώνημα μια κλίνης σε νοσοκομείο εξαργυρώνεται σε ευγνωμοσύνη μετατρεπόμενη σε ψήφο. Είναι γνωστό ότι γιατροί που επιθυμούν μελλοντικά να πολιτευτούν εξυπηρετούν προθύμως ασθενείς προερχόμενους από την περιφέρειά τους και απέχουν συστηματικά από το να δέχονται χρηματικά ανταλλάγματα. Συμπέρασμα: Η ενασχόληση των γιατρών με την πολιτική καταπολεμά το φακελάκι. 

Γενικά, οι ικανότητες και η δύναμη επιρροής κάποιων πολιτευτών λαμβάνει κατά καιρούς μυθικές διαστάσεις. Θρυλείται ότι στις μεγάλες πυρκαγιές του τόσο μακρινού και ατυχούς 1997, οι ρίψεις νερού από τα πυροσβεσικά ελικόπτερα γίνονταν κατόπιν παρεμβάσεων πολιτικών παραγόντων, με σκοπό να προστατευτούν συγκεκριμένες περιουσίες ψηφοφόρων τους. Μολονότι, ο θείος του κουμπάρου του γείτονα της κουνιάδας του πατζανάκη του νονού μου που το διέδωσε δεν προσκόμισε και αδιάσειστα στοιχεία για του λόγου του το αληθές, κάτι μου λέει ότι μπορεί ενδεχομένως να έχει κάποια δόση αλήθειας. Εσχάτως δε κυκλοφόρησε ότι εκπαιδευτικός ζήτησε και πέτυχε την παρέμβαση του εκλεκτού εκπροσώπου της στο κοινοβούλιο προκειμένου να προκειμένου να αναλάβει τάξη με λιγότερους μαθητές, αίτημα που υλοποιήθηκε άμεσα. Για “εξυπηρετήσεις” όπως η παραπάνω το μόνο που μπορώ να πω είναι πώς μπόρεσε και δεν ντράπηκε ο πολίτης να ζητήσει τέτοιο ρουσφέτι και ακόμα περισσότερο πώς μπόρεσε και δεν ντράπηκε ο πολιτικός να παρέμβει και να το ικανοποιήσει.

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι από τη σχέση του με τον όποιο πολιτικό, ο πολίτης αποκτά ένα θράσος και μια ψευδή αίσθηση υπεροχής, σκεφτόμενος πως έχει τη δύναμη να αποκτήσει αυτό που θέλει με την παρέμβαση τπου εκλεκτού του. Θεωρεί δε υποχρέωση του πολιτικού να πρέμβει υπέρ του για να ικανοποιηθεί και το πλέον παράλογο και αναιδές αίτημά του. Και μολονότι τα μεγάλα λόγια συμπολίτων μας για τον τρόπο τους να καταφέρουν το τάδε ή το δείνα χάρη στον υποψήφιο που στηρίζουν αποδεικνύονται συχνά εκφράσεις ματαιοδοξίας, άνευ πραγματικού αντικρύσματος, το συλλογικό φαντασιακό αποκτά ως παραδείγματα προς μίμηση, περιπτώσεις ευνοημένων ψηφοφόρων.

Είμαι σίγουρος ότι μόλις παραβίασα ανοιχτές θύρες. Το σημαντικότερο ερώτημα θα ήταν αν το ρουσφέτι μπορεί να καταπολεμηθεί επιτυχώς ή έστω να περιοριστεί, αφού, λίγο ως πολύ ενδημεί σε όλες τις χώρες. Θα παραλείψω περιττές αναφορές στην τουρκοκρατία, που έχει λήξει εδώ και 200 χρόνια και στο επόμενο άρθρο θα προσπαθήσω να ανιχνεύσω ποιούς και πώς εξυπηρετεί η διαιώνιση της ρουσφετολογίας.

Απελευθέρωση της αγοράς ή της ενέργειας;

Αντί να προσπαθούμε να δημιουργούμε σώνει και ντε μια αγορά για το καθετί, ας συμφωνήσουμε στο εξής: η ενέργεια είναι πόρος απαραίτητος για την ανθρωπότητα (όπως, άλλωστε, το νερό, η τροφή κλπ). Αν και για τους πόρους αυτούς δημιουργούνται αγορές για να δημιουργηθεί πλούτος, οι πόροι αυτοί είναι από μόνοι τους πλούτος. Οι πόροι αυτοί κάποιοι στιγμή θα πρέπει να τεθούν υπό την κοινή διαχείριση της ανθρωπότητας, για να απολαύσουν όλοι την χρησιμότητα και τα αποτελεσματά τους. 

 

Η τεχνολογική πρόοδος σίγουρα θα δημιουργήσει πολύ σύντομα καλύτερες προϋποθέσεις για αυτό. Έτσι, η πλήρης εκμετάλλευση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ακόμα και η τελειοποίηση της ασύρματης μεταφοράς ενέργειας, θα δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε η ενέργεια να είναι πλήρως απελευθερωμένη, όχι ως πεδίο κερδοφορίας και ανταγωνισμού, αλλά ως κοινός πλούτος της ανθρωπότητας.

Ποιος θα πει ότι δεν γίνεται; Όλα γίνονται. Μόνο ότι δεν θέλουμε δεν γίνεται.

ΕΑΝΔΑ 2010: Το νέο στοίχημα

Έχω πολλές φορές γράψει και πει ότι η διετία 2008-2010 ήταν σημαντική για την ΕΑΝΔΑ. Ενώ μέχρι τότε έλαμπε δια της απουσίας της, από το 2008 και μετά έκανε τα πρώτα σταθερά και γερά βήματά της, δείχνοντας πώς πρέπει να δρα και να πολιτεύεται. Με σημαντικές παρεμβάσεις για το καθεστώς της άσκησης και της έμμισθης δικηγορίας, με αναγνώριση ενός θεσμικού ρόλου ακόμα και από την ίδια την πολιτεία, έως και την (για κάποιους σημαντική) καταστατική τακτοποίησή της, κανένας δεν μπορεί να κατηγορήσει το απερχόμενο ΔΣ για απραξία. Χώρος για κριτική βέβαια πολύς, αλλά η αποτίμηση είναι σίγουρα θετική.

Το νέο ΔΣ και το προεδρείο του που συγκροτήθηκε σήμερα, αναλαμβάνουν σε ένα μεταίχμιο, που οι συνθήκες καλούν την ΕΑΝΔΑ να αναλάβει έναν ακόμα πιο ενεργό ρόλο. Ο εν πολλοίς βίαιος μετασχηματισμός της οικονομικής και κοινωνικής μας πραγματικότητας και οι συνέπειες στο  δικηγορικό επάγγελμα, σηματοδοτούν με τρόπο ξεκάθαρο τους νέους στόχους που πρέπει να θέσει η ΕΑΝΔΑ. Τους στόχους αυτούς πρέπει να τους θέσεις α μ έ σ ω ς. Οι εξελίξεις τρέχουν, μη αφήνοντας κανένα περιθώριο θερινής ραστώνης. Η επαναληπτική γενική συνέλευση του ΔΣΑ μεθαύριο 1η Ιουλίου είναι η καλύτερη ευκαιρία που το νέο ΔΣ πρέπει να αδράξει. Μέσα στις δύο ημέρες που απομένουν, η ΕΑΝΔΑ πρέπει να ετοιμάσει μια δυνατή παρέμβαση που θα καλύπτει όλα τα ζητήματα που διακυβεύονται και να πείσει ότι μπορεί να είναι παρόν όταν οι νέοι δικηγόροι πραγματικά την χρειάζονται. 

Αν η διετία 2008-2010 ήταν η διετία της αφύπνισης, η διετία 2010-2012 είναι η διετία της πλήρους  συνδικαλιστικής ενεργοποίησης. Το τρένο ξεκινά μεθαύριο στην επαναληπτική γενική συνέλευση: θα το προλάβει η ΕΑΝΔΑ;

Minority report ...

 

"Ξέρεις εκείνη η απόφαση ήταν μη ορθή, αλλά δεν μειοψήφισα. Τί να κάθομαι τώρα να γράφω και να σκέφτομαι τί θα έπρεπε να πει μια σωστή απόφαση ... Και που να υπάρχει τώρα νομολογία ... Δηλαδή υπάρχει τέτοια νομολογία, αλλά που να την βρω ..."

(Σήμερα, 15:00, σε συρμό ΗΣΑΠ προς Κηφησιά)

Μνημόνιο περί ελαχίστων αμοιβών και προεισπράξεων

Επειδή πολλά λέγονται για τις επικείμενες αλλαγές στο δικηγορικό επάγγελμα, το ίδιο το μνημόνιο έχει τη δική του φωνή. Στη σελ. 48 του μνημονίου με το ΔΝΤ, αναφέρεται ότι:

"Η κυβέρνηση θα προτείνει νομοθεσία για την άρση περιορισμών σε κλειστά επαγγέλματα συμπεριλαμβανομένων: του νομικού επαγγέλματος, να άρει περιττούς περιορισμούς για ελάχιστη αμοιβή, την ουσιαστική απαγόρευση διαφήμισης, γεωγραφικούς περιορισμούς σχετικά με το πού μπορούν οι δικηγόροι να δρουν στην Ελλάδα"

Ως γνωστόν το μνημόνιο προορίζεται να εφαρμοστεί και οι διαψεύσεις των αρμοδίων, ότι δηλαδή τάχα δεν θα καταργηθούν οι προεισπράξεις στις παραστάσεις σε δικαστήρια και συμβόλαια, δεν έχουν καμία απολύτως αξία, όπως αποδείχθηκε περίτρανα και με το τελευταίο "επεισόδιο Λοβέρδου".

Αποχή με στόχο την τροποποίηση του μνημονίου θα ήταν ατελέσφορη. Το ζήτημα είναι αν μπορούμε να πείσουμε ότι οι προειπράξεις δεν είναι περιορισμοί ή εν πάσει περιπτώσει δεν είναι περιττοί. Μια καλή ιδέα θα ήταν να αναθέσουν οι δικηγορικοί σύλλογοι σε ανεξάρτητο φορέα/εταιρία την εκπόνηση μελέτης από την οποία αναμένεται να προκύψει ότι τα ποσά των προεισπράξεων αποτελούν  μικρό μέρος μόνο ακόμα και των πλέον χαμηλών τιμών της δικηγορικής αγοράς. Με αυτόν τον τρόπο θα πείσουμε ότι σκοπός των προεισπράξεων δεν είναι να διασφαλίσει κατώτατη αμοιβή στους δικηγόρους, αλλά ο σκοπός είναι ουσιαστικά φορολογικός: δηλαδή, η άμεση παρακράτηση μέρους  του οφειλόμενου φόρου, εισφορών προς ασφαλιστικά ταμεία και προσεχώς του ΦΠΑ, που με βεβαιότητα εισπράττονται σήμερα και θα εξακολουθήσουν να εισπράττονται αν διατηρηθούν οι προεισπράξεις. Αντιθέτως, υπό αυτό το πρίσμα θα μπορούσε ενδεχομένως να αυξηθεί και αύξηση της αξίας των γραμματίων.  Ως "παραχώρηση", οι δικηγορικοί σύλλογοι θα μπορούσαν οι ίδιοι να προτείνουν την κατάργηση των αληθών ελάχιστων αμοιβών του κώδικα περί δικηγόρων  (1%-2% επί του αντικειμένου της δίκης), οι οποίες ούτως ή άλλως δεν εφαρμόζονται.

Ίσως αποτέλεσμα μιας τέτοιας τακτικής να ήταν η διάσωση του συστήματος των προεισπράξεων, χωρίς να φανεί ότι οι δικηγόροι μάχονται για αθέμιτα κεκτημένα, αλλά και η μη απώλεια σημαντικών φορολογικών εσόδων και εισφορών από πλευράς δημοσίου.

Υ.Γ.: Αντιλαμβάνομαι ότι το μνημόνιο με το ΔΝΤ μεταφράστηκε στην ελληνική υπό συνθήκες πίεσης, αλλά καλό θα ήταν οι μεταφράσεις τέτοιων κειμένων να είναι πιο προσεκτικές ...